Elektrokardiyografi (EKG)

Göğüs ağrısı şikayetiyle doktora gittiğinizde ilk yapılan test EKG’dir. Kalp krizi geçiriyor olabilirsiniz ve EKG bunu hızla gösterir. Akut kalp krizi (miyokard enfarktüsü) sırasında EKG’de karakteristik değişiklikler (ST segment yükselmesi gibi) ortaya çıkar ve bu bulgu acil müdahale gerekliliğini gösterir.

Eğer EKG normalse, göğüs ağrınız kalp dışı nedenlerden (reflü, kas ağrısı, anksiyete vb.) kaynaklanıyor olabilir. Ancak bazen ağrı anında EKG normal çıkabilir, bu nedenle ağrı devam ediyorsa tekrarlayan EKG’ler veya ileri tetkikler gerekebilir.

Kalbinizin hızlı, yavaş veya düzensiz attığını hissediyorsanız, EKG bu ritim bozukluğunu tanımlayabilir. Atriyal fibrilasyon, ventriküler taşikardi, ekstrasistol gibi birçok ritim sorunu EKG’de görülür. Ancak EKG sadece çekildiği 10-15 saniyelik anı gösterdiği için, ara sıra olan ritim bozuklukları için ritim holter gerekebilir.

Çarpıntı anında doktora gidip hemen EKG çekilmesi ideal bir senaryodur çünkü o anki ritim yakalanır. Çarpıntı geçtikten sonra EKG normal gelebilir.

Hiçbir şikayetiniz olmasa bile, 40 yaş üzeri rutin sağlık kontrollerinde EKG çekilmesi önerilir. Özellikle ailede erken kalp hastalığı öyküsü varsa, diyabet veya tansiyon gibi risk faktörleriniz varsa, düzenli EKG takibi önemlidir. Bazı kalp hastalıkları sessiz ilerler ve semptom vermeden önce EKG’de tespit edilebilir.

Spor yapacak kişilerde, ameliyat öncesi değerlendirmelerde de rutin EKG çekilir.

Kalp krizi geçiren hastalarda, kriz sonrası dönemde düzenli EKG takibi yapılır. EKG’de görülen değişiklikler, kalp kasının hangi bölgelerinin zarar gördüğünü ve iyileşme sürecini gösterir. Akut fazda her gün, sonra haftalık, aylık EKG’ler çekilebilir.

Eski kalp kriziyle uyumlu bulguların (Q dalgası gibi) EKG’de kalıcı olarak görülmesi, geçmişte kalp krizi geçirildiğine işaret eder.

Bazı ilaçlar (özellikle antiaritmikler, bazı antibiyotikler, psikiyatrik ilaçlar) kalbin elektriksel aktivitesini etkileyebilir ve tehlikeli ritim bozukluklarına neden olabilir. Bu ilaçları kullanırken düzenli EKG takibi önerilir. Özellikle QT aralığı denilen bir parametrenin uzaması, hayatı tehdit eden ritim bozukluğu riskini artırır.

Kemoterapi alan hastalarda da bazı ilaçlar kalbe toksik etki yapabilir ve EKG değişikliklerine neden olabilir.

Kandaki potasyum, kalsiyum ve magnezyum gibi minerallerin düzeyi kalbinizin elektriksel aktivitesini etkiler. Özellikle yüksek veya düşük potasyum seviyeleri EKG’de karakteristik değişikliklere neden olur. Böbrek hastalığı olanlar, kusma-ishal geçirenler veya diüretik (idrar söktürücü) ilaç kullananlar elektrolit dengesizliği riski taşır.

EKG bu dengesizliklerin kalp üzerindeki etkisini gösterir ve acil müdahale gerekip gerekmediğine karar verilmesine yardımcı olur.

Kalp pili (pacemaker) veya defibrilatör (ICD) takılı hastalarda, cihazın düzgün çalışıp çalışmadığını değerlendirmede EKG kullanılır. Pil uyarıları EKG’de küçük “spike” (dikçe) şeklinde görünür. Bu spike’ların varlığı ve ardından kalp kasının kasılması, pilin doğru çalıştığını gösterir.

Pil kontrolleri sırasında EKG mutlaka çekilir ve cihaz ayarları buna göre optimize edilir.

Hayır, EKG tamamen ağrısızdır. Sadece elektrotların cildinize temas etmesini hissedersiniz, soğuk gelebilir. Hiçbir elektrik şoku veya ağrı olmaz. Elektrotlar sadece vücudunuzdan gelen doğal elektriksel sinyalleri algılar, herhangi bir elektrik vermez.

Özel bir hazırlık gerekmez. Aç karnına gelmenize gerek yok, ilaçlarınızı normal şekilde alabilirsiniz. Sadece göğsünüz, kollarınız ve bacaklarınız açık olacağı için rahat giyinmeniz önerilir. Bazı durumlarda göğsünüzdeki kılların temizlenmesi gerekebilir ama bu işlem sırasında yapılır.

Toplam süre yaklaşık 5 dakikadır. Elektrotların takılması 2-3 dakika, kayıt süresi 10-15 saniye, elektrotların çıkarılması 1 dakika sürer. Doktorunuzun yorumlamasıyla birlikte toplam 10 dakika içinde işlem tamamlanır.

Hayır, normal EKG mutlaka kalp sağlığınızın mükemmel olduğu anlamına gelmez. EKG sadece kalbin elektriksel aktivitesini gösterir. Koroner damar darlıkları, kapak hastalıkları veya kalp yetmezliği başlangıcı dinlenirken EKG’yi etkilemeyebilir. Bu nedenle semptomlarınız devam ediyorsa, normal EKG’ye rağmen ileri tetkikler (ekokardiyografi, stres testi) gerekebilir.

Hareket ettiğinizde kaslarınız da elektriksel aktivite üretir ve bu “artefakt” (gürültü) olarak EKG’ye yansır. Kalbin elektriksel sinyalleri çok düşük voltajlıdır, kas hareketleri bunu bozabilir. Bu nedenle kayıt sırasında sakin yatmanız, konuşmamanız ve derin nefes almamanız istenir. Böylece temiz bir kayıt elde edilir.

Şikayet yoksa, 40 yaş üzeri rutin check-up’larda EKG çekilmesi önerilir. Ancak ailede erken kalp hastalığı öyküsü varsa, diyabet veya hipertansiyon gibi risk faktörleri varsa, daha genç yaşta da EKG çekilebilir. Sporcular, ameliyat olacak kişiler yaştan bağımsız olarak EKG ile değerlendirilir.

EKG yorumlaması deneyim gerektirir ve mutlaka bir kardiyolog tarafından yapılmalıdır. Bazı modern cihazlar otomatik ön değerlendirme yapar ama bunlar her zaman doğru olmayabilir. Prof.Dr.Özlem Arıcan yıllarca deneyimiyle EKG’nizde en ince detayları bile fark eder ve doğru tanı koymanızı sağlar.

Günümüzde bazı akıllı saat ve mobil cihazlarla basit tek derivasyonlu EKG kayıtları alınabilir. Bunlar ritim bozukluklarını (özellikle atriyal fibrilasyon) tespit etmede yardımcı olabilir ama standart 12 derivasyonlu EKG’nin yerini tutmaz. Özellikle kalp krizi gibi ciddi durumların tanısında bu cihazlar yetersizdir. Şüphelendiğiniz her durumda hastaneye gidip profesyonel EKG çekilmelidir.